Δαίμονες, Μάγισσες και Φοίνικες εντός των τοιχών του Ακαδημαϊκού Κατεστημένου

(Από τον Αλέξανδρο Καλοζωΐδη και τη Σάσσα Τσέϊτοου)

Η Αμερικανική Ακαδημία Θρησκειών (www.aarweb.org) είναι η μεγαλύτερη διεθνής επιστημονική οργάνωση για την πάσης φύσεως μελέτη όλων των θρησκειών. Σκοπός του οργανισμού η ανταλλαγή γνώσης και ιδεών στα πλαίσια της διεθνούς ακαδημαϊκής κοινότητας. Με περισσότερα από δέκα χιλιάδες μέλη που εκπροσωπούν περισσότερα από χίλια πανεπιστήμια διεθνώς, κάθε χρόνο διοργανώνει διεθνές συνέδριο που απαρτίζεται από εκατοντάδες εξειδικευμένες “ομάδες εργασίας” που η καθεμία συγκαλεί ένα εως τρία πάνελ. Εδώ και περίπου μια δεκαετία, η ομάδα εργασίας “Δυτικού Εσωτερισμού” αποτελεί δυνατή παρουσία στην ΑΑΘ, όπως και η συγγενική, επίσης αυτόνομη ομάδα εργασίας του κλάδου Νεοπαγανιστικών Μελετών. Το φετινό συνέδριο της ΑΑΘ διεξήχθη μεταξύ 19-22 Νοεμβρίου στο Σαν Φρανσίσκο των ΗΠΑ, σε συνεργασία με την Εταιρία Βιβλικών Σπουδών, προσελκώντας περί τους 14000 συμμετέχοντες.

Η συμμετοχή των ομιλητών στο συνέδριο της ΑΑΘ γίνεται μέσα από διαγωνισμό, όπου κάθε ενδιαφερόμενος αποστέλλει σύνοψη της προτεινόμενης ομιλίας. Κατόπιν ανώνυμης βαθμολόγησης από επιτροπές των ομάδων εργασίας, επιλέγονται για τα πάνελ όσα βρίσκονται πρώτα στην κατάταξη. Για το εξειδικευμένο πενταμελές πάνελ της ομάδας εργασίας Δυτικού Εσωτερισμού, η διευθύντρια της Ακαδημίας Phoenix Rising, Σάσσα Τσέϊτοου, έλαβε την υψηλότερη βαθμολογία ανάμεσα σε περίπου πενήντα υποψηφίους για την προτεινόμενη ομιλία της με θέμα την Ελληνική Εθνική Θρησκεία και τις πολιτικές της προεκτάσεις. Επιπλέον, με την ιδιότητά της ως διευθύντρια της Ακαδημίας Phoenix Rising, και μέλος του ΑΑΘ, διοργάνωσε παράλληλο πάνελ για την συζήτηση των εγγενών δυσκολιών στη μελέτη του εσωτερισμού από ακαδημαϊκή σκοπιά. Ο λόγος λοιπόν στην ίδια για όσα είδε και άκουσε στο οδοιπορικό της στο Σαν Φρανσίσκο.

Α.Κ.

Εισαγωγή και Παρασκήνιο

Κολοσσιαίο και πολύπλευρο, το συνέδριο παρείχε μια πανδαισία επιλογών, με θεματολογίες που κάλυπταν κάθε δυνατη πτυχή των παγκόσμιων θρησκειών, από παραδοσιακά θεολογικά και θρησκειολογικά ζητήματα μέχρι τα εξαιρετικά εξεζητημένα. Οι ομάδες εργασίες Εσωτερισμού και Νεοπαγανισμού πάλεψαν για πολλά χρόνια ώστε να αποδείξουν την ακαδημαϊκή τους υπόσταση και να γίνουν δεκτά υπό τη σκέπη της ΑΑΘ, μέσα από υποχωρήσεις και συμβιβασμούς που μοιραία δημιουγούν αντιδράσεις καθώς ενίοτε δεν ευνοούν τον ίδιο τον κλάδο, παρ’ότι αυξάνεται το κύρος του με την αναγνώριση ενός τέτοιου οργανισμού.

Εκπροσωπώντας την Ακαδημία Phoenix Rising βρέθηκα στο μάτι του κυκλώνα αυτών των εντάσεων λόγω της θεματολογίας που θίξαμε στην εκδήλωσή μας στα πλαίσια του συνεδρίου του ΑΑΘ. Όταν το ανακοινώσαμε το καλοκαίρι, προκάλεσε σφοδρές αντιπαραθέσεις εντός της ακαδημαϊκής κοινότητας, καθώς το φλέγον ζήτημα της μεθοδολογίας έχει ταλανίσει τον συγκεκριμένο κλάδο σε όλη την πορεία της θεσμοθέτησής του. Ως εκ τούτου, πρέπει να πω δυο λόγια για τις συμπληγάδες του παρασκηνίου που μας ώθησαν στην συγκεκριμένη πρωτοβουλία.

Πριν από τριάντα περίπου χρόνια, ο Αντουάν Φαίβρ, καθηγητής της Σορβόννης, εγκαταστάθηκε στην πρώτη έδρα διεθνώς για την ακαδημαϊκή μελέτη του Δυτικού Εσωτερισμού. Οι ορισμοί και μεγάλο μέρος της σημερινής μεθοδολογίας του κλάδου αποτελεί έργο του, και του συνεχιστή του, προέδρου του Πανευρωπαϊκού Συλλόγου για την Ακαδημαϊκή Μελέτη του Δυτικού Εσωτερισμού και διευθυντή του προγράμματος Δυτικού Εσωτερισμού στο πανεπιστήμιο του Άμστερνταμ, Βάουτερ Χάνεγκρααφ. Το ζήτημα μεθοδολογίας εξακολουθεί να προκαλεί ισχυρές έριδες μεταξύ ακαδημαϊκών και των ανθρώπων που ασχολούνται πρακτικά με τον εσωτερισμό. Στα πανεπιστήμια της Σορβόννης, του Άμστερνταμ και του Έξετερ, τις τρεις Ευρωπαϊκές έδρες για τον Δυτικό Εσωτερισμό, η προσέγγιση είναι είτε ιστορική, είτε φαινομενολογική. Και στις δύο περιπτώσεις δίνει έμφαση στην αντικειμενικότητα και τη σχεδόν φοβική αποφυγή όσων προσεγγίσεων αναφέρονται έστω και αμυδρά σε μια πιό βιωματική οπτική, με αποτέλεσμα να έχει δημιουργηθεί αποξένωση κι ένταση μεταξύ ακαδημαϊκών και ασκητών του χώρου.

Δαίμονες στην Ακαδημία

Ύστερα από μήνες συνδιασκέψεων, η Ακαδημία Phoenix Rising αποφάσισε να διοργανώσει τη συγκεκριμένη εκδήλωση στα πλαίσια του συνεδρίου του ΑΑΘ ώστε να ακουστούν τα επιχειρήματα από αμφότερους. Κύριος στόχος ήταν η άμβλυνση των οξύτατων κριτικών μεταξύ των δύο πλευρών, ώστε να εκλείψουν τα – καθόλου χρήσιμα – στερεότυπα που συχνά δημιουργούνται μεταξύ τους και να χαραχτούν δίαυλοι διαλόγου. Αποσκοπούμε στον εμπλουτισμό της μεθοδολογίας που ομολογουμένως δεν είναι σε θέση να διεισδύσει σε πιο βιωματικές πτυχές του εσωτερισμού. Ταυτόχρονα, όσοι υποστηρίζουν την ανάπτυξη και την αναφορά βιωματικών προσεγγίσεων, κλήθηκαν να κατανοήσουν και να σεβαστούν τις δυσκολίες και τις προκλήσεις που αντιμετωπίζει η μελέτη αυτών των θεμάτων εντός ενός συχνά άκαμπτου ακαδημαϊκού περιβάλλοντος όπου κάποιοι ακαδημαϊκοί θεωρούν απαράδεκτη οποιαδήποτε αναφορά στο βιωματικό περιεχόμενο του εσωτερισμού ενώ άλλοι είναι ταυτόχρονα και ακαδημαϊκοί και ασκητές κάποιας παράδοσης. Αντιμετωπίσαμε σοβαρούς προβληματισμούς επειδή αμφισβητήσαμε ευθέως και δημοσίως την κατεστημένη προσέγγιση.

Με τίτλο “Δαίμονες στην Ακαδημία: Η Νέα Απόρριψη της Παραμελημένης Γνώσης” (πλάγια αναφορά στα καινά δαιμόνια του Σωκράτη)¹ η εκδήλωση προγραμματίστηκε νωρίς το πρωί του Σαββάτου 19 Νοεμβρίου. Το οκταμελές πάνελ αποτελούταν απο συνδυασμό “φτασμένων” και νεώτερων ακαδημαϊκών, και ανεξάρτητων ερευνητών.

Στο κατάμεστο ακροατήριο παρέστη ο ίδιος ο ιδρυτής του κλάδου, κ. Αντουάν Φαίβρ, ο κ. Χάνεγκρααφ, και αρκετοί άλλοι επιφανείς ακαδημαϊκοί που ηγούνται του κλάδου. Οι περισσότερες ομιλίες τόνισαν την ανάγκη για διεύρυνση της μεθοδολογίας ώστε να μην μελετάται μόνο περιγραφικά ο εσωτερισμός, προτείνοντας νέες μεθόδους και τρόπους με τους οποίους αυτό μπορεί να επιτευχθεί και ταυτόχρονα να παραμείνει αποδεκτό σε ακαδημαϊκό περιβάλλον. Στην εισήγησή μου τόνισα το γεγονός ότι στην εποχή μας αποτελεί μεγάλη πολυτέλεια η μελέτη τέτοιων θεμάτων. Αν οι υψηλόβαθμοι ακαδημαϊκοί δεν βρουν νέο τρόπο προσέγγισης και πιο βατής έκφρασης απέναντι στο ευρύτερο κοινό αλλά και τους ασκητές (και μεταλαμπαδευτές) των εσωτερικών παραδόσεων, τότε σύντομα θα μαραζώσει ο κλάδος που με τόσο κόπο έχτισαν. Ταυτόχρονα, απευθυνόμενη στους ασκητές των εσωτερικών παραδόσεων, σημείωσα ότι εφόσον επιθυμούν να ασκήσουν κριτική σε ακαδημαϊκό χώρο, οφείλουν να κατανοήσουν και να επιχειρηματολογήσουν με βάση τα ακαδημαϊκά δεδομένα, και όχι τα στερεότυπα που συχνά επικρατούν, όπως και να καταπολεμήσουν την ημιμάθεια που συχνά εμφανίζεται στους κόλπους εσωτερικών οργανώσεων.

Η αποδοχή ήταν θερμότατη, και ο καθ. Φαίβρ μας συνεχάρη για την εκδήλωση, σημειώνοντας πως όταν εκείνος πάλευε για την ένταξη του Εσωτερισμού ως αντικείμενο ακαδημαϊκής μελέτης την δεκαετία του ’70, οι τότε πανεπιστημιακές διοικήσεις δέχονταν τη θεματολογία μόνο υπό ιστορικό πρίσμα. Παραδέχτηκε τους περιορισμούς αυτής της οπτικής και, χαρούμενος που ακόμη συζητείται το έργο του, δήλωσε ανοιχτός σε νέες συζητήσεις. Την ίδια γραμμή ακολούθησε ο κ. Χάνεγκράαφ, αναγνωρίζοντας τη συχνά δυσνόητη φύση της ακαδημαϊκής γλώσσας και τις παρεξηγήσεις που δημιουργούνται, και απηύθυνε έκκληση προς αμφότερες πλευρές για αμοιβαία κατανόηση, διάλογο, και την εξάλειψη στερεότυπων.

Αυτό στο οποίο συμφωνήσαμε όλοι, μήνυμα που θέλω να τονίσω και στο Ελληνικό κοινό, είναι ότι υπάρχει τεράστια ανάγκη για φιλικό διάλογο και για την κατάρριψη στερεότυπων και συμφερόντων που μοιραία οδηγούν στην έριδα και τη διάσπαση, που απλά αμαυρώνουν και στιγματίζουν περισσότερο ένα γνωσιακό αντικείμενο το οποίο έχει να προσφέρει πάρα πολλά πράγματα σε πρακτικό και κοινωνικό επίπεδο.

Δυτικός Εσωτερισμός και Ακραία Πολιτική

Μέχρι το απόγευμα εκείνης της μέρας μας έγινε πρόταση σύνταξης συλλογικού ακαδημαϊκού εγχειριδίου για την περαιτέρω διεύρυνση της μεθοδολογίας του κλάδου. Ακολούθησε το πρώτο από δύο επίσημα πάνελ της ομάδας εργασίας του Δυτικού Εσωτερισμού με γενικό θέμα “Δυτικός Εσωτερισμός και Ακραία Πολιτική,” στο οποίο επίσης συμμετείχα με ομιλία μου.

Ο Ντάνιελ Μακεϊναν, καθηγητής του Χάρβαρντ, παρουσίασε ομιλία σε σχέση με δύο Αμερικάνους συγγραφείς του 19ου αιώνα, του Ignatius Donnelly (1831-1901) και του George Lippard (1822-1854) που προωθούσαν ταυτόχρονα ένα είδος εσωτερικού σοσιαλισμού μέσω των έργων τους.

Ο Κόλιν Ντάγκαν (Πανεπιστήμιο Κόρκ, Ιρλανδία) εξερεύνησε τον εσωτερισμό σε σχέση με τον σοσιαλισμό στην Ιρλανδική πολιτική σκηνή του 19ου αιώνα.

Σειρά είχε ο Γερμανός Τζούλιαν Στρούμπε (Πανεπιστήμιο του Χάϊντελμπεργκ), με παρουσίαση ανεξερεύνητων πτυχών του μεταπολεμικού “εσωτερικού Ναζισμού,” συμπεριλαμβάνοντας αρκετές ανατριχιαστικές πληροφορίες και τονίζοντας πως, παρά την απαγόρευση της Ναζιστικής ρητορικής στη σύγχρονη Γερμανία, τα ρεύματα αυτά έχουν αποκτήσει νέα δυναμική τα τελευταία χρόνια.

Κατόπιν, η ομιλία του Πορτογάλου Φρανσίσκο Σίλβα (Πανεπιστήμιο Λισαβώνας), αποκάλυψε την πολύ ενδιαφέρουσα επιρροή ενός εσωτερικού θρύλου που θυμίζει τον δικό μας θρύλο του μαρμαρωμένου βασιλιά, και που αγγίζει σχεδόν κάθε πτυχή της Πορτογαλικής κουλτούρας. Ο Δρ. Σίλβα αποκάλυψε και την εξής εκπληκτική λεπτομέρεια: χάρη στην επιρροή και τις μεταφράσεις του μεγάλου εθνικού ποιητή της Πορτογαλίας, Φερνάντο Πεσσόα, στα σχολεία όλα τα παιδιά διαβάζουν υποχρεωτικά την ποίηση του… Άλειστερ Κρόουλυ!

Παρουσιάζοντας τελευταία, εξερεύνησα τη σχέση μεταξύ ελληνοκεντρικών και ορισμένων αυτοαποκαλούμενων νεοπαγανιστικών κινημάτων, και φαινόμενα ακροδεξιάς πολιτικής στην Ελλάδα. Ξεκαθάρισα τις διαφοροποιήσεις μεταξύ των πολυδιάστατων στοιχείων αυτών των χώρων τοποθετώντας τα στα κοινωνικοπολιτικά τους συμφραζόμενα.. Ύστερα από σχετική ιστορική αναδρομή, κατέληξα τονίζοντας ότι ως θεματική, χρίζει περισσότερης έρευνας, και πως τώρα που η Ελλάδα βάλλεται από κάθε πλευρά, είναι σημαντικότερο από ποτέ να αποφευχθεί η περαιτέρω πόλωση σε έναν ήδη ευάλωτο κοινωνικό ιστό. Την ίδια μέρα μου ζητήθηκε η έκδοση της εισήγησης σε ακαδημαϊκό περιοδικό του εξωτερικού.

Σύναξη Μαγισσών!

Το βράδυ του Σαββάτου ήμουν προσκεκλημένη σε δεξίωση του Τοπικού Συμβουλίου Παγανιστών Βορείου Καλιφόρνιας (Covenant of the Goddess). Κάθε λογής παγανιστών συναναστρέφονταν άτομα από κάθε λογής τάγματα που έχουν αυτοδιοργανωθεί εδώ και δεκαετίες, ενω η κοινωνική δραστηριότητα αυτών των ομάδων διαφέρει παρασάγγας από αυτά που γνωρίζουμε στην Ελλάδα.

Έγιναν αντιληπτές οι αναπόφευκτες μικροεντάσεις μεταξύ των ομάδων, αλλά και η βαθύτατη συνειδητοποίηση σε ό,τι αφορά το κοινωνικό τους έργο κι ευθύνη απέναντι στην παγανιστική και την ευρύτερη κοινότητα. Θετική εντύπωση αποκόμισα από τους εκπροσώπους του Ναού Solar Cross (Ηλιακού Σταυρού, http://solarcrosstemple.org/ ), που ισορροπούν τον παγανισμο ως τρόπο ζωής με την ώριμη κοινωνική ευθύνη και την προσεγμένη μελέτη των παραδόσεών τους. Ο Ναός καλοδέχεται πάσης φύσεως αναζητητές, ανεξαρτήτου παράδοσης, χωρίς δόγματα και επιταγές, αποτελώντας δίκτυο αναφοράς για μεγάλο κύκλο ανθρώπων που αναζητούν την γνώση και την συντροφιά ομοϊδεατών και συνοδοιπόρων.

Wicca και… Μορμονισμός

Τη δεύτερη μέρα του συνεδρίου παρακολούθησα ένα από τα δύο πάνελ της ομάδας εργασίας Νεοπαγανιστικών Μελετών, που εστίασε στη Δυτική Ακτή της Καλιφόρνιας, τις ομάδες που δραστηριοποιούνται εκεί, και τα ζητήματα που αφορούν στην ανάπτυξή τους. Μεταξύ των ομιλητών η Κρίστη Κόλμαν παρουσίασε ενδιαφερουσα ανάλυση σχετικά με την λεγόμενη Dianic Wicca, μια αποκλειστικά γυναικεία θρησκεία που ταυτίζεται μεν με το Wicca, αλλά που παρουσιάζει πολύ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά που επηρεάζονται έντονα από φεμινιστικά κινήματα.

Το ίδιο απόγευμα διεξήχθη ένα κάπως βεβιασμένο πάνελ συνεργασίας μεταξύ του κλάδου Δυτικού Εσωτερισμού και της Μελέτης του Μορμονισμού. Δυστυχώς σε τέτοιου είδους κολοσσιαίες οργανώσεις μοιραία η πολιτική, οι συμμαχίες, και ενίοτε οι ίντριγκες, παίζουν κεντρικό ρόλο στην επιβίωση πολλών ομάδων εργασίας, καθώς μια τέτοια ομάδα επιβιώνει μέσα στην ΑΑΘ μονάχα εφ’οσον επιδεικνύει ανοδική πορεία και σταθερό ενδιαφέρον του κοινού μέσα στο χρόνο. Έτσι συχνά οι επιλογές της θεματολογίας και τέτοιες “παράταιρες” προσμίξεις ομάδων εργασίας γίνονται με τέτοιες βάσεις, και όχι μόνο με βάση τις ανάγκες γνωσιολογικής ανάπτυξης ενός κλάδου.

Νεοπαγανισμός στην Ακαδημία

Το κυρίως πάνελ της ομάδας Νεοπαγανιστικών Μελετών είχε ως κεντρικό θέμα τη σχέση του “νεοπαγανισμού” με την έννοια της θρησκείας γενικότερα. Η πρώτη ομιλήτρια, Σουζάν Όουεν, παρουσίασε το χρονικό της μάχης που έδωσε η Δρουϊδική οργάνωση Druid network (http://druidnetwork.org/ ) για την αναγνώριση του Δρουϊδισμού ως αυθεντική θρησκεία στη Μ. Βρετανία, θέτοντας ενδιαφέροντα ερωτήματα σε σχέση με τις ανάγκες τέτοιων ορισμών καθαρά για λόγους πολιτικής, κοινωνικής, και ακαδημαϊκής αναγνώρισης, και για τον ίδιο τον ορισμό της θρησκείας.

Η Έλεν Μπέργκερ έδωσε δημογραφικά και κοινωνιολογικά στοιχεία για την εξάπλωση του Νεοπαγανισμού στις ΗΠΑ την τελευταία δεκαετία, μέρος μιας ευρύτερης μελέτης που διεξάγει.

Η Κριστίν Κρέϊμερ, (θεολόγος στο Cherry Hill Seminary, πρότυπη παγανιστική θεολογική σχολή) αναφέρθηκε στις συχνά σοβαρές παρεξηγήσεις μεταξύ ακαδημαϊκών και ασκητών του Νεοπαγανισμού. Η Κάρολαϊν Τάλι, αρχαιολόγος ειδικευόμενη στις αρχαίες παραδόσεις δεντρολατρείας στο Αιγαίο, έδωσε παραδείγματα των διαμαχών που συχνά εγείρονται μεταξύ “πιστών” και αρχαιολόγων όταν τα επιστημονικά στοιχεία μοιάζουν να διαψεύδουν μια δεδομένη θρησκευτική διδασκαλία. Παρέθεσε πολλά παραδείγματα τέτοιων συγκρούσεων: “ο αρχαιολόγος δεν διαψεύδει τον μύθο επειδή θέλει να βλάψει τον πιστό, αλλά επειδή η πραγματικότητα έχει χαραχθεί στην πέτρα. Δεν φταίει ο αρχαιολόγος γι’αυτό!” Επίσης ανέδειξε την ειρωνεία που κρύβεται πίσω από τη γέννηση του νεοπαγανισμού ως κίνημα που βασίζεται εξ’αρχής στο έργο παλαιότερων ακαδημαϊκών που σήμερα διαψεύδονται από νέες ανακαλύψεις!

Και οι δύο εισηγήτριες αναφέρθηκαν σε πρόσφατη διαμάχη που γιγαντώθηκε στο διαδίκτυο με αφορμή το πρόσφατο βιβλίο του καθηγητή και ερευνητή της ιστορίας του Παγανισμού στη Μ. Βρετανία, Ρόναλντ Χάττον, Triumph of the Moon (Ο Θρίαμβος της Σελήνης). Μέσα από μνημειώδη έρευνα, ο Χάττον διόρθωσε (κατά μερικούς, διέψευσε) κύρια στοιχεία στα οποία βασίστηκαν πολλές Νεοπαγανιστικές και Wiccan παραδόσεις, όπως τα βιβλία της Αιγυπτιολόγου Margaret Μurray και της αρχαιολόγου Marija Gimbutas. Σε απάντηση ο ερασιτέχνης ερευνητής Ben Whitmore έγραψε το Trials of the Moon (Δοκιμασίες της Σελήνης), κατηγορώντας τον Χάττον για επιτηδευμένη επίθεση στα θεμέλια των Νεοπαγανιστικών παραδόσεων – παρ’ότι ο Χάττον είναι από τους πλέον φιλικά προσκείμενους στον παγανισμό πανεπιστημιακούς του χώρου. Το αποτέλεσμα ήταν μια δριμύτατη επίθεση στον Χάττον από πλήθος παγανιστών που σε πολλές περιπτώσεις δεν διάβασαν ποτέ το έργο του, ούτε το βιβλίο του Whitmore, παρά το έκριναν μόνο από συζητήσεις στο διαδίκτυο. Όπως τόνισαν και οι δύο ομιλήτριες, ένας λογικός και καρποφόρος διάλογος δεν μπορεί να διεξαχθεί με τέτοιες βάσεις, καθώς πλέον το πρόβλημα μετατρέπεται σε προσωπική επίθεση χωρίς καμία σοβαρή επιχειρηματολογία. Δυστυχώς αυτό το πολύ συχνό φαινόμενο προκαλεί ανεπανόρθωτες ζημιές στις σχέσεις ακαδημαϊκών-πιστών.

Οι δύο ερευνήτριες συμπέραναν ότι επείγει οι ερευνητές να προσεγγίσουν το ευρύτερο κοινό με βατή γλώσσα και θετική διάθεση, άλλα και οι “ερασιτέχνες ερευνητές” πρέπει να ακολουθήσουν την απαιτούμενη μεθοδολογία και να αναπτύσσουν ποιοτική και επιχειρηματολογία χωρίς εμπάθειες αν θέλουν να συζητήσουν σε ακαδημαϊκό επίπεδο. Στην πολύ ζωηρή συζήτηση που ακολούθησε, τόνισα το γεγονός ότι η μυθική ιστορία (στην οποία αναφέρθηκα στο προηγούμενο τεύχος του ΆΒΑΤΟΝ), αποτελεί θεμιτή βάση και αναφορικό πλαίσιο που χρήζει περισσότερης μελέτης άσχετα από τη συμβατική και γραμμική ιστορία. Δεν είναι μεμπτό να βασίζεται μια λατρεία στην μυθιστορία, αρκεί οι υποστηρικτές του να κατανοούν ότι αφορά εντελώς διαφορετικό αναφορικό πλαίσιο με τη δική της ξεχωριστή αξία.

Δυτικός Εσωτερισμός και Υλική Κουλτούρα

Το δεύτερο πάνελ Δυτικού Εσωτερισμού με θέμα “Δυτικός Εσωτερισμός και Υλική Κουλτούρα” ήταν αντικειμενικά το πιο ενδιαφέρον απ’όλα.

Ο πρώτος ομιλητής, Έγκιλ Ασπρέμ (Πανεπιστήμιο Άμστερνταμ), μίλησε για τον επονομαζόμενο “Τεχνοφετιχισμό,” δηλαδή τα τεχνολογικά αντικείμενα που στην καθημερινότητα αποκτούν σχεδόν ιερή σημασία, και το γενικότερο φαινόμενο της τεχνολογικοποίησης της κοινωνίας. Περιέγραψε τη χρήση της τεχνολογίας ως μέρος εσωτερικών πρακτικών και το φαινόμενο της αναγωγής της σε φετίχ.

Σειρά είχε ο Σων Αϊερ, (Μ. Διδάσκαλος πρότυπης Τεκτονικής Στοάς, αρχισυντάκτης των Τεκτονικών περιοδικών Ahiman (http://www.plumbstone.com/_ahiman/ ) και Philalethes (http://freemasonry.org/journal.php ). Παρουσίασε μέσα από εξαιρετικές εικόνες την εξελικτική πορεία Τεκτονικών τάπητων ως κεντρικό αντικείμενο στις Τεκτονικές τελετές εδώ κι αιώνες. Ο τάπητας στις μέρες μας είναι ένας πίνακας από καμβά ή ξύλο που φέρει μια συμβολική απεικόνιση ενός συγκεκριμένου Τεκτονικού βαθμού. Αποτελεί αντικείμενο διαλογισμού, μνημοτεχνικής και συμβολικής διδασκαλίας.

Κατόπιν ο καθηγητής Στήβεν Βερμαϊερ μίλησε για την λαϊκή μαγεία των Αφρο-αμερικανών, ειδικά κατά τον 19ο και 20ο αιώνα, και μας παρουσίασε σχεδόν εξωπραγματικές μαγικές “συσκευές” – άλλες ηλεκτροδοτούμενες, άλλες όχι – που χρησιμοποιήθηκαν δίπλα-δίπλα με πιο παραδοσιακά ίσως αντικείμενα για την τέλεση γητειών και λαϊκών εξορκισμών. Αποτέλεσε μια πραγματικά συναρπαστική ματιά σε μια παράδοση που στην Ευρώπη μας είναι σχεδόν άγνωστη, αλλά που έχει αγγίξει πολλά περισσότερα στοιχεία του Αμερικανικού αποκρυφισμού και “λαϊκής” μαγείας απ’ότι γνωρίζουμε.

Στη συνέχεια ο Χένρικ Μπόγκνταν (καθηγητής Δυτικού Εσωτερισμού, Πανεπιστήμιο Γκότινγκεν, Σουηδία) ασχολήθηκε με τα μαγικά αντικείμενα και τελετουργικά εργαλεία σε σύγχρονες αποκρυφιστικές πρακτικές που απορρέουν από το έργο του Κένεθ Γκραντ, και τη χρήση τους στην προσπάθεια προσέγγισης της λεγόμενης “Μωβ Ζώνης” (ορισμός του Γκραντ για εξωδιαστατικό συνειδησιακό πεδίο). Αναφέρθηκε στους λόγους που η μυθιστορηματική γραφή όπως του Χ.Π. Λάβκραφτ αποτέλεσε τόσο ισχυρή έμπνευση για τους ακολούθους του Γκραντ. Αναφέρθηκε επίσης σε κάποια λιγότερα γνωστά στοιχεία για τις πρακτικές του New Isis Lodge του οποίου ηγήθηκε ο Γκράντ, και σχολίασε πιθανές Ινδικές επιρροές που, όπως εικάζει ο Μπόγκνταν, επηρέασαν τις πρακτικές και το σκεπτικό του.

Τέλος, ο Κριστιάν Γκρήρ (Πανεπιστήμιο του Χάρβαρντ) μας συνεπήρε με ένα πολύχρωμο ταξίδι στην εποχή της ψυχεδέλιας και την διασταύρωση μεταξύ της αναζήτησης νέων τρόπων υπέρβασης της συνειδητότητας, των παράξενων εργαλειών που αναπτύχθηκαν τότε για τον σκοπό αυτό (όπως το περιβόητο Ονειρομηχάνημα), τους ριζοσπαστικούς ποιητές και συγγραφείς της γενιάς των Μπήτ (Ουίλλιαμ Μπάρρους, Αλλεν Γκίνσμπέργκ, Τζακ Κέρουακ κ.α.), παρακλαδιών αποκρυφιστικών οργανώσεων και πως αυτές οι εκρηκτικές επιρροές πήραν τη θέση τους στην σύγχρονη ποπ κουλτούρα.

Αμέσως μετά το τέλος του πάνελ, που για τους περισσότερους από τους παρευρισκόμενους σηματοδότησε και το τέλος του συνεδρίου, φιλοξενηθήκαμε στη δεξίωση του Πανευρωπαϊκού Συλλόγου για την Ακαδημαϊκή Μελέτη του Εσωτερισμού (ESSWE) όπου και κάναμε τον απολογισμό μας και ανανεώσαμε το ραντεβού για το επόμενο συνέδριο εσωτερισμού που θα διεξαχθεί στη Στοκχόλμη το ερχόμενο καλοκαίρι.

Άρωμα των ’60s

Την τελευταία μου ημέρα στο Σαν Φρανσίσκο, επισκέφτηκα την πολύχρωμη

περιοχή Haight-Ashbury, γειτονιά που το 1967 φιλοξένησε την ψυχεδελική γιορτή των Παιδιών των Λουλουδιών και που επί χρόνια αποτελούσε το στέκι των μπητ ποιητών και των μποέμ κατοίκων της πόλης. Σκιά πια του εαυτού της, οι πολύχρωμες τοιχογραφίες και τα αρχοντικά Βικτωριανά σπίτια αντιπαραβάλλονται με συστάδες αστέγων και μερικών ξεχασμένων γεροχίπηδων. Παρ’αυτά, μισοκλείνοντας τα μάτια και αφουγκραζόμενη τον κιθαρίστα στη γωνιά του δρόμου, μπορούσα αμυδρά να ακούσω τους ψίθυρους των καταραμένων ποιητών και των πολύχρωμων ερωτευμένων που κάποτε αναζητούσαν νέα πεδία ύπαρξης μέσα από την πλήρη αποδόμηση της συνείδησης, που έλεγε και ο Ουϊλλιαμ Μπάρρουζ.

Απολογισμός

Ο όποιος απολογισμός δεν μπορεί να είναι παρά υποκειμενικότατος. Ανεπανάληπτες συζητήσεις, καταιγισμός νέων ιδεών και εικόνων, και πολλή τροφή για σκέψη. Η Ακαδημία Phoenix Rising επίσης πέτυχε πολλαπλούς σκοπούς, επαναφέροντας σε περιβάλλον υψηλού κύρους ένα ζήτημα ταμπού που επί χρόνια θεωρείται μη αμφισβητήσιμο. Είδαμε να αντανακλάται ο προβληματισμός μας σε διάφορους χώρους, και αποσπάσαμε την αναγνώριση της προσπάθειας αυτής. Μέσα από τη δεύτερη ομιλία μου και απανωτές συζητήσεις αναζωπύρωσα το ενδιαφέρον για τον εσωτερισμό στη σύγχρονη Ελλάδα, και μου δόθηκε η ευκαιρία να παρουσιάσω μια “εκ των έσω” ματιά. Μαζί με άλλους συμμετέχοντες διαπιστώσαμε την επικίνδυνη άνοδο ακραίων τάσεων στην Ευρώπη, με ό,τι κινδύνους αυτή συνεπάγεται για το μέλλον του τόπου και της ηπείρου.  Διαισθάνομαι και θέλω να πιστεύω πως αυτά τα νέα, αν κι εύθραυστα, θεμέλια, θα οδηγήσουν σε νέες ευκαιρίες διαλόγου και ανάπτυξης του κλάδου μέσα από την ευδιάθετη συνεργασία μεταξύ όσων αγαπούν πραγματικά τον εσωτερισμό, και πιστεύουν ότι είναι κάτι πολύ περισσότερο, και από στείρο αντικείμενο ανατομίας, και από κάτι το μισοκατανοητό και παρεξηγημένο. Είδωμεν…